Op 10 mei jl. presenteerde de Commissie De Wit haar  rapport ‘Verloren krediet’ waarin de uitkomsten zijn opgenomen van het door de commissie uitgevoerde parlementair onderzoek naar het financieel stelsel. 
 
In het rapport komt ook de rol van controlerende accountants bij de financiële crisis aan de orde. De kritiek van de commissie op accountants is niet mals. De commissie stelt onder meer, dat de financiële crisis duidelijk heeft gemaakt dat de financiële verantwoordingsinformatie van financiële instellingen voor aandeelhouders en andere gebruikers ontoereikend is geweest om de grote risico’s binnen de instellingen of het financiële systeem te kunnen zien. Controlerende accountants en accountantsorganisaties zijn, zo stelt de commissie, niet in staat geweest te waarschuwen dat het voortbestaan van bepaalde banken ernstig gevaar liep of dat er grote risico’s zaten in het financiële systeem.
 

Accountantscontrole nuttig?

Wel stelt de commissie dat er geen aanwijzingen zijn dat er in Nederland ten onrechte goedkeurende accountantsverklaringen zijn afgegeven aan financiële instellingen. Dat blijkt ook uit een door de Autoriteit Financiële Markten (AFM) uitgevoerd onderzoek naar een aantal aspecten van de accountantscontrole in de financiële sector. Wel constateerde de AFM een aantal tekortkomingen en verbeterpunten. Een van de constateringen is bijvoorbeeld dat de accountant kritischer moet kijken of de waardering van de financiële activa adequaat is en daarbij meer aandacht moet besteden aan de toetsing van de begrijpelijkheid en toereikendheid van de toelichting in de jaarrekening van de waarderingen. De geconstateerde tekortkomingen in het AFM-onderzoek hebben echter niet geleid tot de vaststelling dat er sprake is geweest van accountantsverklaringen die ten onrechte zijn afgegeven.

 
Toch stelt de commissie dat de gecontroleerde jaarrekeningen weliswaar een getrouw beeld hebben van de situatie zoals die zich op dat moment heeft voorgedaan, maar dat tegelijkertijd ook kan worden vastgesteld dat de accountantscontrole klaarblijkelijk niet in staat is geweest om belangrijke ontwikkelingen en problemen bij banken in een vroegtijdig stadium te signaleren en te benoemen. Er kunnen dus naar het oordeel van de commissie vraagtekens worden gezet bij het nut van het werk van de accountant. Immers, hoe relevant was het werk van de accountant als de accountant geen risico’s heeft aangegeven voorafgaand aan het uitbreken van de financiële crisis?
 
Al met al komt de commissie tot het oordeel dat de financiële crisis heeft laten zien dat de accountancy tekortgeschoten is in zijn maatschappelijke taak, om zorg te dragen voor een begrijpelijke en toereikende toelichting op de jaarrekening van financiële instellingen, in het bijzonder de toelichting op onzekerheden in de waardering van financiële activa.
 

Aanbevelingen voor accountants

Op grond van deze constateringen beveelt de commissie aan dat de accountantsberoepsgroep samen met de AFM nadere kwaliteitseisen opstelt waaraan een jaarrekening van een financiële instelling moet voldoen. Doel daarvan is dat de jaarrekening van financiële instellingen een zo helder mogelijk beeld geeft van alle relevante omstandigheden, inclusief eventuele risico’s en onzekerheden ten aanzien van de continuïteit. In combinatie hiermee beveelt de commissie aan dat de beroepsorganisatie van accountants samen met de AFM maatregelen neemt, om te bewerkstelligen dat accountants vaker gebruikmaken van toelichtende paragrafen over onzekerheidssituaties bij financiële instellingen. 
 
De commissie onderschrijft en heeft verwachtingen van de initiatieven die al zijn genomen door de beroepsgroep om de collectieve kennis die aanwezig is te gebruiken om vroegtijdig risico’s, problemen en aandachtspunten bij financiële instellingen en binnen de financiële sector te signaleren en te monitoren. Van de voorstellen voor het tripartiete overleg nieuwe stijl (het overleg tussen DNB, de financiële instelling en de externe accountant) geeft de commissie aan met belangstelling kennis te hebben genomen. Deze initiatieven kunnen naar de mening van de commissie bijdragen aan het herstel van het vertrouwen in de accountant als vertrouwenspersoon in het maatschappelijke verkeer en de financiële sector. De commissie ziet echter niets in de suggestie om de taken van accountants uit te breiden naar andere taken op het gebied van corporate governance.
 

Reactie NIVRA

De organisatie van registeraccountants NIVRA heeft inmiddels in een reactie op het rapport aangegeven de aanbevelingen van de commissie De Wit te onderschrijven. Door het NIVRA is inmiddels een aantal initiatieven voor verbetering ondernomen. Die bestaan uit het project Kennis Delen en op een nieuwe leest geschoeid overleg tussen externe accountants van financiële instellingen en De Nederlandsche Bank (DNB). 
 
Het project Kennis Delen moet leiden tot een publieke managementletter per sector. De eerste daarvan - voor de verzekeringssector - zal binnenkort worden gepubliceerd. Het overleg tussen accountants en DNB zal zich richten op de risico’s die individuele financiële instellingen lopen en de invloed daarvan op de controleaanpak.
 

Bron: Kamerstuk 31 980 en De Accountant

P. de Wolff

Continu op de hoogte blijven?

Neem dan een (proef)abonnement

Terug naar laatste nieuws